PAKLENI TEKTONSKI TROUGAO! Zbog ovoga su potresi u Venecueli bili tako RAZORNI, naučnici godinama UPOZORAVALI DA...

Najmanje 32 osobe izgubile su život, dok je više od 700 povređeno u dva snažna zemljotresa koja su u sredu pogodila Venecuelu. Potresi jačine 7,2 i 7,5 stepeni po Rihterovoj skali dogodili su se u razmaku od svega jednog minuta, ostavljajući za sobom veliku materijalnu štetu i izazvavši paniku među stanovništvom.

Prvi zemljotres registrovan je u večernjim satima 24. juna 2026. godine, a samo minut kasnije usledio je još snažniji potres. Podrhtavanje tla snažno se osetilo i u prestonici Karakasu, gde su se ljuljale višespratnice, oštećen je veliki broj objekata, a građani su u strahu istrčavali na ulice.

Na društvenim mrežama ubrzo su počeli da se pojavljuju snimci urušenih zidova, oštećenih zgrada i spasilačkih ekipa koje tragaju za preživelima ispod ruševina.

Zašto su zemljotresi u Venecueli toliko razorni?

Za geologe ovakav razvoj događaja nije predstavljao iznenađenje. Venecuela se nalazi u jednom od seizmički najaktivnijih područja sveta, na složenom spoju velikih tektonskih ploča i rasednih sistema koji decenijama akumuliraju ogromnu količinu energije.

U osnovi ovog procesa nalazi se sudar Karipske i Južnoameričke tektonske ploče. Karipska ploča, koja obuhvata najveći deo Karipskog mora i deo Srednje Amerike, pomera se prema istoku brzinom od oko 20 milimetara godišnje u odnosu na Južnoameričku ploču.

Njihova granica nije jednostavna linija razdvajanja, već široka zona deformacija koja se proteže stotinama kilometara, od severne Venecuele i Karipskog mora pa sve do Trinidada i Tobaga.

Energija se godinama gomila ispod zemlje

Pomeranje ploča nije ravnomerno. Naprotiv, ogromna količina energije nakuplja se duž velikih raseda koji presecaju severni deo zemlje.

Među najvažnijim su rasedi Bokono, koji prolazi kroz venecuelanske Ande, kao i San Sebastijan i El Pilar, koji prate obalu.

Reč je o transformnim rasedima, gde se dve tektonske ploče pomeraju bočno jedna uz drugu. Iako kod ovakvog tipa granice nema podvlačenja jedne ploče ispod druge, kao kod subdukcije, upravo ovakvi rasedi mogu da proizvedu izuzetno snažne i plitke zemljotrese, čiji se razorni efekti osećaju neposredno ispod gusto naseljenih područja.

Procenjuje se da čak 80 odsto stanovnika Venecuele živi upravo u ovim seizmički aktivnim zonama.

Naučnici upozorili na moguć zemljotres magnitude 8

Međunarodni tim istraživača predvođen stručnjacima sa Univerziteta Pensilvanija (Penn State) sproveo je prvo sveobuhvatno istraživanje cele granice između dve tektonske ploče.

Koristeći GPS merenja i satelitsku radarsku tehnologiju InSAR, naučnici su pratili i najmanja pomeranja tla.

Rezultati objavljeni u naučnom časopisu Tectonics pokazali su da istočni deo granice uglavnom "klizi", odnosno da se ploče pomeraju relativno glatko, dok su zapadni i centralni delovi praktično blokirani.

To znači da se na tim mestima energija ne oslobađa postepeno, već se godinama gomila u stenama poput opruge koja se sve više zateže.

Kada pritisak dostigne granicu izdržljivosti stena, dolazi do njihovog naglog pucanja i oslobađanja ogromne količine energije u obliku snažnog zemljotresa.

„Značajan deo granice između Karipske i Južnoameričke ploče je blokiran i sposoban je da proizvede zemljotres magnitude do osam stepeni“, upozorio je vođa istraživanja Mačel Higins.

On navodi da su upravo područja koja su kroz istoriju bila pogođena velikim zemljotresima danas mesta na kojima je registrovano najveće nakupljanje elastične napetosti.

To znači da se u okolini Karakasa i drugim delovima severne Venecuele ponovo akumulira energija koja u budućnosti može izazvati novi razoran zemljotres.

Pored miliona stanovnika, posebno su ugrožena i velika naftna postrojenja koja predstavljaju jedan od najvažnijih stubova venecuelanske privrede.

Zemljotresi su menjali tok istorije Venecuele

Razorni zemljotresi u ovoj zemlji nisu ostavili trag samo na geografiji, već su u više navrata uticali i na političke događaje.

Jedan od najpoznatijih dogodio se 26. marta 1812. godine, na Veliki četvrtak. Zemljotres procenjene magnitude 7,7 gotovo je sravnio sa zemljom Karakas, La Gvajru, Barkisimeto i još nekoliko gradova.

Procenjuje se da je tada poginulo između 15.000 i 20.000 ljudi.

Katastrofa se dogodila usred rata za nezavisnost Venecuele. Pristalice španske krune iskoristile su tragediju za propagandu, tvrdeći da je zemljotres božja kazna zbog pobune protiv kralja.

Nadbiskup Karakasa Narciso Kol i Prat opisao je katastrofu kao „strašan, ali zaslužen zemljotres“, što je snažno uticalo na tadašnje stanovništvo i oslabilo moral revolucionarnih snaga.

Vođa borbe za nezavisnost Simon Bolivar tada je izgovorio čuvenu rečenicu:

„Ako nam se priroda suprotstavlja, borićemo se protiv nje i nateraćemo je da nam se pokori.“

Ipak, posledice zemljotresa značajno su usporile revolucionarni pokret i doprinele padu Prve Republike Venecuele.

Katastrofe su se nastavile i u modernom dobu

Niz razornih zemljotresa nastavljen je i tokom 20. veka.

Potres San Narsiso 1900. godine, magnitude 7,7, ponovo je teško oštetio Karakas.

Veliki uticaj imao je i zemljotres iz 1967. godine. Iako je njegova magnituda iznosila 6,5, srušio je više višespratnica i odneo više od 200 života.

Nakon te tragedije vlasti su pooštrile građevinske propise, uvele strože seizmičke standarde i pokrenule obimnija geološka istraživanja.

Još jedan težak udar usledio je 1997. godine, kada je zemljotres magnitude 6,9 pogodio grad Kariako. Posebno je potresna bila tragedija u urušenoj školi, gde je poginuo veliki broj dece, što je postalo simbol ranjivosti zemlje na ovakve katastrofe.

Istorija pokazuje da prirodne katastrofe u Venecueli gotovo nikada ne dolaze u povoljnim okolnostima. One često pogađaju zemlju u trenucima političke i ekonomske nestabilnosti, dodatno produbljujući postojeće probleme.

U tekstu se navodi i hipotetički scenario za 2026. godinu, prema kojem bi razoran zemljotres pogodio Venecuelu u periodu političkih previranja nakon svrgavanja Nikolasa Madura i pod snažnim uticajem administracije predsednika Donalda Trampa. U takvim okolnostima spasavanje, distribucija humanitarne pomoći i obnova bili bi znatno otežani.

Slična situacija viđena je i tokom tragedije u Vargasu 1999. godine. Iako tada nije bilo zemljotresa, obilne kiše izazvale su katastrofalna klizišta i poplave u kojima su stradale desetine hiljada ljudi. Katastrofa se dogodila u vreme referenduma o novom ustavu koji je promovisao Ugo Čavez, a tadašnje vlasti iskoristile su vanredno stanje i angažovanje vojske kako bi učvrstile politički položaj i pokazale sposobnost države da odgovori na kriznu situaciju.

Bonus video:

(Espreso/ Nova/ Milorad Milovanović/ Prenela: T.M.)