Mnogi danas slave Miholjdan, a malo ko zna šta se krije iza imena ovog praznika: Poreklo kaže da ima veze sa...

Srpska pravoslavna crkva danas obeležava praznik posvećen Prepodobnom Kirijaku Otšelniku, a u narodu je ovaj datum mnogo poznatiji kao Miholjdan.

Iako se naziv praznika često povezuje sa Svetim Arhangelom Mihailom, njegovo poreklo zapravo svedoči o zanimljivom spoju različitih kalendara, verskih tradicija i običaja koji su se vekovima razvijali na Balkanu. Jedno od najčešćih objašnjenja porekla naziva Miholjdan vezuje se za razlike između julijanskog i gregorijanskog kalendara, ali i za dugogodišnje susrete pravoslavne i katoličke tradicije.

U zapadnom hrišćanstvu praznik Svetog Arhangela Mihaila obeležava se 29. septembra po gregorijanskom kalendaru. Ovaj svetitelj poznat je i pod imenima Mihovil i Mihalj, iz kojih se, prema jednom od tumačenja, razvio naziv Miholjdan.

Istog datuma po julijanskom kalendaru, odnosno 12. oktobra po gregorijanskom, Srpska pravoslavna crkva slavi Prepodobnog Kirijaka Otšelnika.

Na prostorima poput Boke Kotorske, Dalmacije, Slavonije i delova nekadašnje Habzburške monarhije, gde su pravoslavci i katolici dugo živeli jedni uz druge, nazivi i običaji često su se preplitali. Tako je ime Miholjdan ostalo duboko ukorenjeno u narodnom kalendaru, iako je crkveni praznik posvećen drugom svetitelju.

Prepodobni Kirijak Otšelnik

Iza narodnog naziva Miholjdan stoji sećanje na Prepodobnog Kirijaka Otšelnika, hrišćanskog podvižnika koji je život posvetio veri, molitvi i povlačenju iz sveta.

Prema crkvenom predanju, Kirijak je rođen 448. godine u Korintu, a veći deo života proveo je u pustinjama, posvećen postu, molitvi i duhovnom usavršavanju. Zbog takvog načina života dobio je naziv Otšelnik, koji označava pustinjaka ili čoveka koji se povukao u osamu.

Predanje ga pamti kao odlučnog protivnika jeresi i čoveka izuzetne duhovne snage. Veruje se da je doživeo čak 109 godina, zbog čega se njegovo ime povezuje sa istrajnošću, skromnošću i nepokolebljivom verom.

Miholjsko leto

Miholjdan se u narodnoj tradiciji vezuje i za pojavu poznatu kao Miholjsko leto, period toplijeg i sunčanijeg vremena koji se ponekad javlja tokom jeseni.

Dani oko ovog praznika često se doživljavaju kao poslednja prilika da se uživa u prijatnim temperaturama pre nego što nastupe hladniji i kišovitiji dani. Iako Miholjsko leto nije vezano za tačno određene datume i ne javlja se svake godine u istom obliku, njegovo ime ostalo je trajno povezano sa narodnim poimanjem jeseni.

Gospodski praznik

U Boki Kotorskoj i na primorju, Miholjdan se od starina poštuje i kao zaštitnik pomoraca. Poznate kapetanske porodice obeležavale su ovaj dan, a običaj je nalagao da mornari na Miholjdan ne isplovljavaju na otvoreno more kako ne bi izazivali nepogodu.

Zbog ugleda porodica koje su ga slavile, u narodu je ostao upamćen i pod nazivom "gospodski praznik".

Na selu je Miholjdan imao i praktičan značaj. Smatralo se da do ovog perioda treba privesti kraju najvažnije poljoprivredne poslove i pripremiti domaćinstvo za zimu. Verovanja su nalagala da se na sam praznik izbegavaju kućni poslovi, dok su radovi na otvorenom, usmereni na pripremu za hladne dane, smatrani korisnim i poželjnim.

Miholjdan je tako kroz vekove sačuvao dvostruko značenje: kao crkveni praznik posvećen Prepodobnom Kirijaku Otšelniku i kao dan bogat narodnim običajima, predanjima i sećanjima na nekadašnji način života.

Bonus video:

(Espreso/KurirDruštvo/Informer/Prenela: N.J)