Dunav presušio, mađarski gigant pao na 10% snage: Evo šta će se desiti ako elektrana Pakš obustavi rad!

Zbog istorijski niskog vodostaja Dunava, jedina mađarska nuklearna elektrana morala je drastično da smanji proizvodnju, gurnuvši zemlju u ozbiljnu energetsku krizu.

Elektrana Pakš, sa kapacitetom od 2 GW, uobičajeno pokriva oko polovine ukupnih potreba Mađarske za električnom energijom. Međutim, u nedelju uveče radila je sa tek nešto više od 10% kapaciteta - što je njen najniži nivo proizvodnje u protekle četiri decenije.

Uzrok problema je rekordno nizak nivo Dunava, čija se voda koristi za hlađenje reaktora. Nadležni za upravljanje vodama očekuju da će vodostaj tokom narednih dana nastaviti da pada, što bi moglo dodatno da oteža energetsku situaciju u zemlji.

Ova nuklearna elektrana izuzetno je važna za Mađarsku, a nalazi se 5 km od grada Pakš u centralnoj Mađarskoj, 100 km jugozapadno od Budimpešte, na obali reke Dunav. To je prva i jedina aktivna nuklearna elektrana u Mađarskoj.

Postojeća nuklearna elektrana Pakš građena je po sovjetskoj tehnologiji, a njena četiri energetska bloka puštana su u rad postepeno između 1982. i 1987. godine (prvi blok je počeo sa radom 1982.). Ugovor o izgradnji ove elektrane potpisan je još 1966. godine.

Sa svojih 4 reaktora, ona pokriva oko 50% ukupne potrošnje električne energije u celoj zemlji. Kada bi Pakš prestao sa radom na samo jedan dan, Mađarska bi se suočila sa ozbiljnim kolapsom energetskog sistema.

Produženje radnog veka

Godine 2000, Nuklearna elektrana Pakš naručila je studiju izvodljivosti koja je zaključila da elektrana može ostati u radu još 20 godina nakon isteka prvobitno projektovanog radnog veka od 30 godina.

Studija je ažurirana 2005. godine sa sličnim zaključcima. U novembra 2005, parlament Mađarske usvojio je rezoluciju ubedljivom dvostranačkom većinom u znak podrške produženju radnog veka. Studija izvodljivosti pokazala je da su nezamenljivi delovi u zadovoljavajućem stanju kako bi ostali u radu još 20 godina, dok je manjem delu zamenljivih komponenti bila potrebna zamena ili obnova, navodi se na Vikipediji.

Proizvođač električne energije je u više navrata sprovodio istraživanja javnog mnjenja o produženju radnog veka i zaključio da se podrška ovoj odluci kretala oko 70%.

Nakon nuklearnih udesa u Fukušimi I u martu 2011. godine, mađarska vlada je saopštila da će sprovesti stres-test u Nuklearnoj elektrani Pakš kako bi procenila bezbednost, ali da neće odustati od planova za produženje radnog veka, kao i da će nastaviti sa planovima za njeno proširenje.

Bloku 1 je radna dozvola produžena do 2032. godine (2012. godine), bloku 2 do 2034. godine (2014. godine), a bloku 3 do 2036. godine (2016. godine). Bloku 4 je dozvola produžena do 2037. godine (2017. godine).

Devet generatora proizvođača Ganz trebalo je da servisira kompanija Alstom jednom godišnje u periodu između 2013. i 2021. godine.

Godine 2023. najavljeni su planovi za produženje radnog veka elektrane na ukupno 70 godina.

Novi nuklearni blokovi i finansiranje

Nakon 17 godina od prve načelne saglasnosti parlamenta, projekat više nije samo plan na papiru. Izlivanjem prvog betona u februaru 2026. godine, Blok 5 kompleksa Pakš 2 je zvanično ušao u fazu izgradnje, sa ciljem završetka do 2032. godine.

Ruska državna kompanija Rosatom gradi dva nova reaktora tipa VVER-1200, a Rusija finansira 80% celokupnog projekta putem državnog kredita od 10 milijardi evra.

Glavni cilj ove investicije je smanjenje visoke zavisnosti Mađarske od uvoza električne energije (koji je dostizao i 30%).

Prema zvaničnom sajtu NE Pakš II, troškovi projekta fiksirani su na 12,5 milijardi evra. Ruski državni kredit do 10 milijardi evra predviđen je za finansiranje 80 odsto projekta.

Sankcije uvedene Rusiji kao odgovor na rat u Ukrajini 2022. godine ometale su projekat. Sjedinjene Američke Države su 27. juna 2025. godine odobrile ograničena izuzeća za određeni broj sankcionisanih ruskih organizacija kako bi mogle da finansiraju civilne nuklearne projekte započete pre 21. novembra 2024, za šta Mađarska tvrdi da je ublažilo neke od ovih prepreka.

"Elektrana Pakš neće proizvoditi struju"

Podsetimo, mađarski premijer Peter Mađar upozorio je da zemlji predstoji posebno težak period zbog niskog vodostaja Dunava.

"Suočavamo se sa pet kritičnih dana. Sutra elektrana Pakš neće proizvoditi struju, a pred nama su najtopliji dani sa temperaturama do 40 stepeni. Elektroenergetska mreža, naše javne službe i svi mi bićemo izloženi ogromnom opterećenju", rekao je Mađar u video-poruci objavljenoj na Fejsbuku.

Bonus video:

(Espreso)