Kako komarac širi bolest koja u 80% slučajeva nema simptome? Počinje sezona, nekada deluje kao običan grip

Groznica Zapadnog Nila je virusno oboljenje iz grupe zoonoza, koje se ispoljava simptomima sličnim gripu. Put prenosa na ljude i životinje je ubodom zaraženog komarca. Glavni prenosilac je kućni komarac roda Culex. U našim klimatskim uslovima obolevanje se najčešće registruje tokom letnjih i jesenjih meseci, kada je aktivnost komaraca najveća. Prvi slučajevi obolevanja obično se beleže u drugoj polovini jula, a najveći broj slučajeva registruje se u avgustu i septembru.

U Republici Srbiji, u okviru sezonskog pojačanog nadzora nad groznicom Zapadnog Nila, zaključno sa 22. junom 2026. godine nije registrovan nijedan potvrđen slučaj obolevanja u humanoj populaciji, saopštio je Institut za javno zdravlje "Dr Milan Jovanović Batut".

Prema podacima Evropskog centra za prevenciju i kontrolu bolesti (ECDC), sezona transmisije virusa Zapadnog Nila u Evropi je u toku. Zaključno sa 17. junom 2026. godine prijavljena su tri lokalno stečena slučaja infekcije virusom Zapadnog Nila, i to dva slučaja u Italiji i jedan slučaj u Severnoj Makedoniji.

Infekcija uglavnom nije praćena simptomima

Većina infekcija virusom Zapadnog Nila (80–90%) protiče bez simptoma. Kod manjeg broja zaraženih osoba (10–20%) javlja se oboljenje slično gripu, sa naglom pojavom povišene telesne temperature, glavoboljom, malaksalošću, bolovima u mišićima i zglobovima, kao i drugim nespecifičnim simptomima.

Manje od 1% inficiranih osoba razvija težak neuroinvazivni oblik bolesti koji zahvata centralni nervni sistem i može se manifestovati kao meningitis, encefalitis ili akutna flakcidna paraliza. Simptomi ovih oblika bolesti uključuju jaku glavobolju, ukočen vrat, poremećaj svesti, dezorijentisanost, tremor, konvulzije, mišićnu slabost i paralizu i najčešće zahtevaju bolničko lečenje.

Rizik za razvoj težih formi bolesti veći je kod osoba starijih od 55 godina (posebno kod osoba starijih od 75 godina), kao i kod osoba sa hroničnim oboljenjima, uključujući maligne bolesti, dijabetes, kardiovaskularna i bubrežna oboljenja.

Oporavak nakon neuroinvazivnog oblika bolesti može trajati nedeljama ili mesecima, a kod pojedinih pacijenata mogu zaostati dugotrajne posledice, kao što su umor, slabost mišića, poremećaji pamćenja, teškoće pri hodanju i depresija.

Kako da se zaštitimo?

U cilju smanjenja rizika od zaražavanja virusom Zapadnog Nila, preporučuje se primena mera lične zaštite od uboda komaraca, i to:

* Upotreba repelenata na otkrivenim delovima tela prilikom boravka na otvorenom. * Nošenje odeće koja pokriva noge i ruke. Preporučljivo je da odeća bude komotna, jer komarci mogu da ubodu kroz pripijenu odeću.

* Izbegavanje boravka na otvorenom u vreme perioda najintenzivnije aktivnosti komaraca – u sumrak i u zoru. * Upotreba zaštitne mreže protiv komaraca na prozorima i oko kreveta. * Redukcija broja komaraca u zatvorenom prostoru. * Izbegavanje područja sa velikim brojem insekata, kao što su šume i močvare. * Smanjenje broja komaraca na otvorenom gde se radi, igra ili boravi, što se postiže isušivanjem izvora stajaće vode. Na taj način smanjuje se broj mesta na koje komarci mogu da polože svoja jaja. Najmanje jednom nedeljno treba isprazniti vodu iz saksija za cveće, kanti, buradi i limenki, posuda za hranu i vodu za kućne ljubimce. Ukloniti odbačene gume i druge predmete koji mogu da prikupljaju vodu. * Po mogućstvu boravak u klimatizovanim prostorijama, jer je broj insekata u takvim uslovima značajno smanjen. * U slučaju putovanja u inostranstvo, pogotovo ako se radi o tropskom i suptropskom području, obavezno se pridržavati svih navedenih mera prevencije. * U slučaju pojave bilo kakvih simptoma koji su kompatibilni sa neuroinvazivnim oblikom bolesti, odmah se javiti izabranom lekaru. * Osobe koje tokom sezone aktivnosti komaraca razviju simptome koji mogu ukazivati na infekciju virusom Zapadnog Nila, a posebno simptome koji ukazuju na zahvaćenost nervnog sistema (jaka glavobolja, ukočen vrat, povišena temperatura, poremećaj svesti, slabost mišića), treba bez odlaganja da se jave lekaru.

Rezeroar virusa su ptice

Virus Zapadnog Nila održava se u prirodi u ciklusu ptice–komarac–ptica. Rezervoar virusa su različite vrste divljih ptica, naročito migratorne, dok su komarci prenosioci infekcije na ljude i druge sisare. Najznačajniji vektor na području Republike Srbije je vrsta komarca Culex pipiens, široko rasprostranjena u urbanim i ruralnim sredinama. Čovek se inficira ubodom zaraženog komarca tokom perioda aktivnosti vektora, koji na našem području traje od proleća do kasne jeseni.

Vakcina za virus Zapadnog Nila

Istraživači su korak bliže razvoju vakcine ili terapije za virus Zapadnog Nila. Proučavajući uzorke krvi osoba koje su preživele ovu bolest, naučnici su identifikovali antitela koja bi mogla da pomognu u rešavanju ove značajne medicinske potrebe, navodi se u izveštaju objavljenom u časopisu Immunity. Reprodukujući antitela u laboratorijskim uslovima, otkrili su da jedno od njih, nazvano W010, prepoznaje i napada protein na omotaču virusa koji mu omogućava da se veže za ćelije domaćina i izazove infekciju.

Terapija antitelom W010 zaštitila je miševe kada je primenjena pre izlaganja virusu, ali i do pet dana nakon infekcije virusom Zapadnog Nila. Drugo antitelo, W014, pokazalo se efikasnim ne samo protiv virusa Zapadnog Nila već i protiv drugih ortoflavivirusa, uključujući viruse japanskog encefalitisa, encefalitisa doline Mari, encefalitisa Sent Luisa i Usutu virusa.

Groznica Zapadnog Nila je u Republici Srbiji pod nadzorom od 2012. godine i obuhvaćena je sistemom obaveznog prijavljivanja zaraznih bolesti. Epidemiološki nadzor sprovode instituti i zavodi za javno zdravlje u saradnji sa zdravstvenim ustanovama, dok se laboratorijska potvrda infekcije vrši u Nacionalnoj referentnoj laboratoriji za ARBO viruse Instituta za virusologiju, vakcine i serume „Torlak“.

Institut za javno zdravlje Srbije „Dr Milan Jovanović Batut“ će tokom sezone nadzora redovno pratiti epidemiološku situaciju i blagovremeno obaveštavati javnost o svim značajnim promenama.

Bonus video:

(Espreso/Kurir)