OVA TERITORIJA PRETI DA ZAPALI BALKAN Sukob visi u vazduhu, na pomolu je ZLOGLASNA OBJAVA KOJA ĆE PROMENITI GRANICE

Grčka i Turska se spremaju da sazovu Savet za saradnju na visokom nivou sredinom februara, a očekuje se da će se sastanak poklopiti sa razgovorima između grčkog premijera Kirijakosa Micotakisa i predsednika Turske Redžepa Tajipa Erdogana, uprkos postojećem sukobu u vezi sa Egejskim morem.

Pripreme za Savet su trenutno na vrhu agende Vlade Grčke, objavio je grčki dnevnik "Katimerini" pozivajući se na vladine izvore.

Grčka i Turska se spremaju za pregovore

Osnovan 2010. godine na tursku inicijativu, Savet za saradnju na visokom nivou pruža institucionalni okvir Turskoj i Grčkoj za rešavanje bilateralnih pitanja i unapređenje saradnje na najvišem političkom nivou.

Planirani razgovori dolaze usred uzbune u Atini nakon što je Turska izdala dva dugoročna obaveštenja, kojima se ponavljaju utvrđeni stavovi Ankare o Egejskom moru.

Turska je ponovo potvrdila svoje stavove o ovlašćenjima za licenciranje istraživačkih aktivnosti u širokim morskim područjima, kao i o statusu i demilitarizaciji određenih ostrva, ističući svoju odlučnost da brani ono što smatra svojim legitimnim pravima i interesima.

U tom kontekstu, izgledi za brz napredak u dugogodišnjim sporovima ostaju ograničeni, navodi "Katimerini".

Grčki ministar spoljnih poslova Jorgos Gerapetritis rekao je da Atina tvrdi da je jedino pitanje o kojem je spremna da razgovara sa Turskom razgraničenje kontinentalnog praga (produženi deo kopna koji se nalazi ispod površine plitkog mora) i ekskluzivne ekonomske zone.

Uprkos tome, održavanje Saveta se smatra učvršćivanjem perioda relativnog mira, uz očekivani napredak saradnje u praktičnim oblastima kao što su trgovina i transport.

Tenzije su se poslednjih godina povremeno rasplamsavale između istorijskih rivala Turske i Grčke, koji su i dalje podeljene oko toga gde počinju i završavaju se njihovi kontinentalni pojasi u Egeju, području za koje se veruje da ima značajan energetski potencijal i koje je povezano sa sporovima oko vazdušnog prostora i preleta.

Ranije ovog meseca, Gerapetritis je rekao da Grčka namerava da proširi svoje teritorijalne vode, potencijalno uključujući i delove Egejskog mora, uprkos dugogodišnjim turskim protivljenjima.

Grčka je već proširila svoje teritorijalne vode u Jonskom moru sa šest na 12 nautičkih milja nakon sporazuma sa Italijom, a potpisala je i sporazum o pomorskom razgraničenju sa Egiptom u istočnom Mediteranu.

Na pomolu "casus belli"

Atina je izbegavala slične poteze u Egeju, pre svega zbog oštrog protivljenja Ankare. Turski parlament je 1995. godine uveo casus belli, ili povod za rat, ako bi Grčka jednostrano proširila svoje teritorijalne vode više od šest nautičkih milja u Egeju, stav za koji Atina tvrdi da krši međunarodno pomorsko pravo.

Odgovarajući na pitanja u parlamentu, Gerapetritis je rekao da se očekuje dalje proširenje, ali nije precizirao koja pomorska područja bi mogla biti pogođena.

Grčka je u julu otkrila granice dva planirana morska parka u Jonskom i Egejskom moru. Egejski park, koji se prostire na oko 9.500 kvadratnih kilometara oko južnih Kikladskih ostrva, takođe je izazvao primedbe Ankare.

Odnosi Grčke i Turske – između krsta i polumeseca

Odnosi između Grčke i Turske su na niskoj tački, neki čak strahuju da može doći i do vojnog sukoba između ove dve države. Od osnivanja moderne grčke države 1827. godine, istorija Grčke bila je obeležena sukobom sa Turskom.

Da bi shvatili samu genezu sukoba između Grčke i Turske treba se vratiti na 1821. godinu, kada je izbila grčka revolucija protiv otomanske vladavine. U to vreme, Aleksandros Ipsilantis (ruski oficir grčkog porekla), je sa 500 dobrovoljaca prodro u Kneževinu Moldaviju, koja je bila pod kontrolom Osmanlija i time označio početak grčke revolucije (1821-1830). Turci su reagovali masakrom grčkih stanovnika u Konstantinopolju. U brutalnom ratu, desetine hiljada ljudi je izgubilo život na obe strane. Sama pobeda je usledila nakon trijumfa anglo-francusko-ruske eskadre nad egipatskom otomanskom flotom 1827. godine . Grčka je priznata kao suverena država u Londonskom protokolu 1830. godine, a Turska je bila država naslednica Otomanskog carstva od 1923 godine.

Tokom Prvog svetskog rata u savezu sa Britanijom i Francuskom, grčke trupe su se od 1916. godine borile protiv turskih snaga. Kao pobednička sila Prvog svetskog rata, Grčka je 1919. godine otpočela Grčku kampanju (1919- 1922) sa ciljem osvajanja preostalih delova Turske, koja se završila vrlo neslavno. Masakar grčke vojske u Izmiru 1922. godine postao je simbol neuspeha. Nakon toga usledio je mirovni sporazum u Lozani 1923. godine zaključen između Mustafe Kemala Ataturka i pobedničkih sila u prvom svetskom ratu koji je postavio granice nove turske nacionalne države.

Iako su se obe zemlje pridružile NATO-u 1952. godine, neprijateljstvo između ove dve države se znatno pogoršalo. To je uglavnom bilo zbog sukoba između grčkih i turskih etničkih grupa na Kipru. Državni udar na Kipru je izvršen 1974. godine, a tadašnji prvi predsednik Republike Kipar arhiepiskop Makarios III otišao je u egzil u London.(Arhiepiskop Makarios III je bio i duhovni vođa pokreta ENOSIS (ujedinjenje) koji je imao za cilj oslobođenje od Britanske kolonijalne vlasti). Kao rezultat toga , turske trupe su se iskrcale na ostrvo, pod izgovorom zaštite turskog stanovništva, zauzele sever i proglasile svoju državu. Ovo je dovelo do podele Kipra na, Kiparsku Republiku koja obuhvata južni deo ostrva, Tursku Republiku Severni Kipar (priznata samo od strane Turske i Pakistana) koja obuhvata severni deo ostrva i zelenu liniju koja razdvaja severni i južni deo koje su pod kontrolom Ujedinjenih nacija.

Uprkos različitim političkim ciljevima, oba nacionalizma na Kipru su imala isti oblik. Bio je to etnički nacionalizam, koji je naglašavao sličnosti sa ljudima iz “matičnih zemalja” Turske i Grčke u smislu istorije, porekla , jezika, kulture i religije. Zajednička traumatična istorija opredelila je bilateralne odnose ove dve zemlje sve do današnjeg dana.

Nakon 1974. godine, ovaj oblik nacionalizma podržavale su desničarske stranke kiparskih Turaka i kiparskih Grka, posebno tursko-kiparski UBP ( Partija nacionalnog jedinstva ) i grčko-kiparski DISI (Demokratski sabor ). Dve levičarske stranke, grčko-kiparski AKEL (Ustanička stranka radnog naroda) i republičko-turski CTP usvojili su drugačiji model nacionalizma nazavši ga građanski nacionalizam.

Ovo se fokusiralo na geopolitičku oblast Kipra i naglasilo zajedništvo svih naroda u nadi da će jednog dana doći ponovo do ujedinjenja. CTP i njegove pristalice zagovarale su ponovno ujedinjenje i kritički gledale na Tursku.

Kada je CTP došao na vlast 2003. godine, politički pravac se promenio i sada se zagovarala podela. Model istorije usmerene na Tursku sada je postao model orijentacije. Dve leve partije zagovoravaju ideju pre svega kao Kiprani, dok dve desničarske stranke koriste termine Grci i Turci.

Najveći problem Kipra kroz istoriju je stalno uplitanje velikih sila, uključujući i britansku političku podelu i podrška vojnoj hunti u državnom udaru 1974. godine na Kipru. Sa tim su i povezane posledice grčkog i turskog nacionalizma na Kipru, akcije desničarskih ekstremista i destruktivnih intervencija Grčke (državni udar 1974.) i Turske (vojna ofanziva iz 1974.).

Nepisani deo istorije Kipra je nasilje nacionalističkih desnica protiv levice u svojoj etničkoj grupi. Obe levičarske stranke dele averziju prema nacionalističkim diskursima. Kompromis se takođe doživljava prilično negativno, iako obe strane zaista cene politički sistem kao što je Evropska unija (EU) koja se u velikoj meri zasniva na vrednostima kompromisa. Međutim ova reč izaziva negativne emocije i na jednu i na drugu stranu. To se zasniva na paradigmi da se svaka strana oseća kao jedina žrtva, jedva uzimajući u obzir da su i drugi patili i da je svaka strana odgovorna za nanošenje patnji.

Bonus video:

(Espreso/blic/Danas)