Foto: Ministarstvo odbrane

ISTORIJA

MONITOR "BODROG" PRVI ZAPUCAO U VELIKOM RATU NA BEOGRAD! Oklopljeni brod sasuo paljbu, prvi hici udarili prestonicu

Trebalo je da prevashodno služi za izvođenje operacija na rekama

Objavljeno: 29.11.2023. 13:50h

Monitor "Bodrog" izgrađen je u budimpeštanskom brodogradilištu 1904. godine i ušao u sastav austrougarske Dunavske flotile. Bio je to oklopljeni brod, koji je raspolagao moćnim artiljerijskim naoružanjem - dva topa kalibra 120 mm, jedna brodska haubica istog kalibra, dva manja topa kalibra 42 mm i tri mitraljeza.

Trebalo je da prevashodno služi za izvođenje operacija na rekama, a predviđen je i kao podrška jedinicama kopnene vojske koje se nalaze u neposrednoj blizini reka.

foto: Ministarstvo odbrane

I ne bi bio posebno zanimljiv da nisu sa njega ispaljeni prvi hici na Beograd u Prvom svetskom ratu, a o tim danima i njegovoj daljoj sudbini govori jedan od 60 kratkih filmova iz projekta "Minijature" posvećenih srpskoj vojničkoj istoriji i Velikom ratu, a koji se mogu pogledati na Jutjub kanalu Ministarstva odbrane i Vojske Srbije.

Propratni tekst je na sajtu ministarstva napisao dr Aleksandar Životić sa Filozofskog fakulteta u Beogradu objašnjavajući da se "Bodrog" sa monitorima "Temeš" i "Samoš" pred početak sukoba nalazio na zemunskom pristaništu.

foto: Ministarstvo odbrane

Srpska vojska nije raspolagala snagama rečne flotile, a nije imala ni adekvatno oružje kojim bi se suprotstavila austrougarskim monitorima.

"Bodrog" je tih dana 1914. godine neometano krstario dunavskim vodama i bombardovao Beograd i druge podunavske gradove i varošice u Srbiji. Dejstvom s "Bodroga" i ostalih monitora Beogradu je pričinjena ogromna materijalna šteta, posebno u priobalnim i centralnim delovima grada. Tek sa dobijanjem potrebne municije i dolaskom savezničke obalske artiljerije donekle je suzbijeno dejstvo monitora i "Bodrog" je oteran sa obala Beograda.

foto: Ministarstvo odbrane

U daljem toku vojnih operacija "Bodrog" je uglavnom korišćen na donjem toku Dunava protiv srpskih i rumunskih vojnih snaga. Na kraju Prvog svetskog rata, prilikom pokušaja povlačenja ka Budimpešti, nasukao se na sprud nizvodno od Beograda. Tada su ga srpski vojnici zaplenili.

Na osnovu odredaba mirovnog sporazuma, zajedno s još tri rečna monitora i dva patrolna čamca, "Bodrog" je 1920. predat Kraljevini SHS. Dobio je novo ime. Ovaj brod, dužine oko 60 metara, tada je nazvan "Sava". Pod jugoslovenskom zastavom plovio je do Aprilskog rata 1941, kada ga je posada potopila da ne bi pao u ruke Nemaca.

Vlasti Nezavisne države Hrvatske izvukle su ga iz vode i do 1944. godine "Bodrog", odnosno "Sava", bio je u sastavu oružanih snaga NDH, kada je ponovo, drugi put, potopljen.

Nakon Drugog svetskog rata jugoslovenska mornarica ponovo ga je izvadila iz vode, rekonstruisala, remontovala i modernizovala. U rečnoj flotili JNA bio je do 1962. godine, kada je povučen iz upotrebe i rashodovan.

foto: Ministarstvo odbrane

Monitor "Bodrog" je dva puta bio potapan, služio je u četiri vojske i promenio više od šest država. Danas je jedan od retkih sačuvanih monitora na svetu i ima neprocenjivu istorijsku vrednost jer je sa njega otpočeo Prvi svetski rat.

Vlasništvo je Vojske Srbije, renoviran je i predstavlja svojevrstan izložbeni prostor koji svedoči o pobedi Srbije u Prvom svetskom ratu.

Bonus video: EVO KAKO VOJSKA SRBIJE OD IDEJE DOLAZI DO PROTOTIPA NAORUŽANJA! Pukovnik otkrio: Sve zavisi od složenosti, minimum je 15 MESECI

(Espreso/Kurir.rs)